Keçmişin Riyaziyyatı, Gələcəyin Sədası

Azərbaycan muğam sənəti sadəcə bir musiqi janrı deyil, o, dərin fəlsəfi və riyazi qanunauyğunluqlar üzərində qurulmuş bir kainatdır. Bu kainatın ən mühüm memarlarından biri, XIII əsrdə yaşamış görkəmli musiqişünas Səfiəddin Urməvidir. Onun yaratdığı 17 pilləli səs sistemi, bu gün Süni İntellekt (Sİ) texnologiyalarının Azərbaycan musiqisinin mikrotonal incəliklərini dərk etməsi üçün əsas parametr rolunu oynayır.

Urməvi Sistemi: Mikrotonallığın Kökləri

Qərb musiqi sistemi oktavanı 12 bərabər yarımtona böldüyü halda, Urməvi 'Kitab əl-Ədvar' əsərində oktavanı 17 qeyri-bərabər intervala bölərək, muğamın zəngin intonasiya imkanlarını elmi şəkildə əsaslandırmışdır. Bu sistem:

Limma və Komma: Səslər arasındakı ən kiçik məsafələrin riyazi dəqiqliklə hesablanması;
Dəstgahların Harmoniyası: Rastın şən, Segahın romantik və Bayatı-Şirazın melanxolik ruhunun bu intervallardan doğması;
Tar və Kamança: Alətlərin pərdə düzümünün bu riyazi sistemə uyğunluğu.

Süni İntellekt və Mikrotonal Sintez

Müasir musiqi texnologiyaları üçün ən böyük çətinlik muğamın 'axıcı' və qeyri-temperasiyalı səs strukturunu rəqəmsallaşdırmaqdır. PromptAZ Music olaraq biz, 'Qızıl Fond' arxivlərindəki ustad ifalarını Urməvi riyaziyyatı ilə analiz edirik. Sİ modellərimiz artıq sadəcə notları deyil, o notlar arasındakı 'xalları' və 'zəngulələri' sintez etmək üçün 17 pilləli sistemin parametrlərindən istifadə edir.

Gələcəyə Baxış

Bu yanaşma bizə imkan verir ki, gələcəyin musiqi alətləri və rəqəmsal sintezatorları Azərbaycan muğamını heç bir tonal itkiyə yol vermədən ifa edə bilsin. Biz keçmişin irsini gələcəyin kodu ilə birləşdirərək, muğamı qlobal rəqəmsal mədəniyyətin mərkəzinə daşıyırıq.