Keçmişin Riyaziyyatı, Gələcəyin Melodiyası

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin intibah dövrü sayılan 13-cü əsrdə Səfiəddin Urmavi tərəfindən əsası qoyulan 'Sistemçi Məktəb', bu günün rəqəmsal alqoritmlərinin mənəvi və elmi əcdadı hesab oluna bilər. Urmavinin 'Kitab əl-Ədvar' əsərində təsvir etdiyi 17 pilləli səs düzümü və dairəvi intervallar sistemi, əslində müasir generativ süni intellektin musiqi yaratmaq üçün istifadə etdiyi riyazi modellərin ilk prototipidir.

Urmavi Şəbəkələri və Süni İntellekt

Muğam, sadəcə bir musiqi janrı deyil, o, dərin fəlsəfi və riyazi struktura malik bir sistemdir. Urmavinin yaratdığı cədvəllər və 'ədvar' (dairələr) sistemi, səslərin bir-biri ilə olan münasibətlərini dəqiq alqoritmlərlə tənzimləyirdi. Bu gün biz PromptAZ olaraq, bu qədim 'musiqi torlarını' süni intellektə inteqrasiya etdikdə, Rastın şuxluğunu və ya Bayatı-Şirazın melanxoliyasını rəqəmsal dünyada yenidən canlandırırıq.

Rast: Alqoritmik olaraq ən stabil və nikbin struktur.
Şur: Lirik və emosional keçidlərin mürəkkəb riyazi zənciri.
Segah: Harmonik intervalların romantik ardıcıllığı.

Qızıl Fonddan Gələcəyə

Tarın 11 siminin vibrasiyası və Kamançanın iniltisi indi maşın öyrənməsi (Machine Learning) vasitəsilə təhlil edilir. Lakin burada məqsəd ruhsuz bir musiqi yaratmaq deyil, əksinə, Urmavinin sistemini rəqəmsal 'Qızıl Fond' arxivləri ilə birləşdirərək muğamın genetik kodunu qorumaqdır. Balabanın nəfəsi və Qavalın ritmi süni intellekt tərəfindən deşifrə edildikdə, biz 13-cü əsrin elmi ilə 21-ci əsrin texnologiyası arasında sarsılmaz bir körpü qururuq.

Nəticə

Səfiəddin Urmavinin sistemçi yanaşması sübut edir ki, Azərbaycan muğamı hər zaman həm elmin, həm də sənətin zirvəsində olub. Generativ süni intellekt bu mirası məhv etmir, əksinə, onu yeni eraya daşıyaraq bəşəriyyətə yenidən təqdim edir.